Kiezen voor kunst is geen puur rationele kwestie, sta mij daarom toe om ook te spreken ‘vanuit mijne buik’. Als je op 6 weken van je bevalling staat dan is dat een hoopje buik. Nu ik in deze toestand ben, kan ik er maar gebruik van maken, niet? Kiezen voor kunst is kiezen voor de toekomst. Want inderdaad, het begint al jong.  Mijn moeder bekeek me bewonderenswaardig toen ik mijn 1-jarige dochter meenam naar een theatervoorstelling. Maar het bestond in haar en mijn tijd gewoon niet of nauwelijks. Wat ben ik blij met dat groeiende kunstenaanbod voor de allerkleinsten!* Als ik zie hoe mijn dochter daarvan geniet met grote ronde ogen. Het is niet altijd duidelijk wat er door haar hoofdje heen gaat, maar er moet wel iets zijn dat haar ogen doet fonkelen. De muziekworkshop die we samen volgen: tweejarigen en ouders samen. Je ziet die dreumesen zo ‘groeien’ – in taalontwikkeling, in hun persoon, in interactie met de andere kinderen, in gevoel voor ritme, zingen en genieten van kunst. Niets anders kan kinderen mentaal zo doen groeien. En wat ben ik blij dat het ook allemaal in de buurt is, dat het wijd verspreid is en gesteund wordt in Vlaanderen. Laten we dat koesteren en er verder fors in blijven investeren.

“Mijn liefde voor de kunsten – en voor de podiumkunsten in het bijzonder – heb ik opgelopen in een cultureel centrum”, dat schreef journalist Bart Eeckhout ons vorig jaar in een brief* voor de 40e verjaardag* van cultuurcentra in Vlaanderen. Volgens mij is hij niet alleen. Jaarlijks komen er in de 62 cultuurcentra verspreid over Vlaanderen 3 miljoen bezoekers. Die telling houdt niet eens rekening met het volk dat er bij de 150 gemeenschapscentra over de vloer komt.

Opvallend in de geschiedenis van de cultuurcentra is de enorme dynamiek die is ontstaan toen er programmatoren in dienst kwamen die de ‘kunsten’ binnen haalden. Kunst in al zijn verschijningsvormen, in alle mogelijke genres en disciplines – podiumkunsten voorop, maar ook film, fotografie en beeldende kunst. Op die manier brachten ze als het ware “de wereld” binnen in de lokale gemeenschap. Een ‘oud-gediende’ verwoordde de impact zelfs als volgt: “cultuurcentra hebben een hefboomfunctie gehad in het openbreken van verzuilde, gesloten gemeenschappen. De lokale samenleving is er daardoor ook democratischer en mondiger op geworden.” [einde citaat Staf Lauwerysen*]

Kunst voor iedereen. Het is een slogan die ons op het lijf lijkt geschreven. Samen met de bibliotheken brengen cultuurcentra en gemeenschapscentra kunst en cultuur letterlijk dicht bij de mensen – “uw buurtwinkel voor kunst en cultuur”. Maar het gaat niet enkel om het consumeren van kunst. Deze centra zijn ook plekken waar ruimte is voor mensen om te verenigen, om kunst te maken, om te leren en om te ontmoeten. Plekken voor professionele kunstenaars én amateurkunstenaars om zich te tonen en soms ook te creëren. En laten we niet vergeten: vaak is groot talent ooit lokaal als enthousiaste kunstbeoefenaar begonnen – met kansen om te slagen, maar evengoed met ruimte en tijd om te mislukken. Die héérlijke mix van mensen en culturen zorgt voor een bijzondere dynamiek. Mensen die soms erg verscheiden zijn, maar een passie delen: die voor kunst en cultuur.

CC’s presenteren kunst met aandacht voor een doordachte gelaagdheid. Kunst staat er de ene keer volledig ‘puur’: de kunstenaar en zijn werk in volle glorie. En dan kan kunst behagen, amuseren, troosten, maar even goed uitdagen, schuren, pijn doen, experimenteren of confronteren. De andere keer dient kunst als ‘verbindende’ maïzena voor sociaal-artistieke projecten, gemeenschapsvorming of educatie.

De unieke positie van cultuur- en gemeenschapscentra om het lokale te verbinden met het globale, universele - dat is vooral mogelijk dankzij een goede evenwichtige wisselwerking tussen het Vlaamse en het lokale cultuurbeleid. In tijden van financiële krapte zien we dat de lokale besturen het hard te verduren krijgen, maar dat ze – ondanks de nodige besparingen hier en daar – proberen om de kwaliteit van het eigen cultuur- of gemeenschapscentrum hoog te houden. Vlaanderen wordt internationaal benijd om de verscheidenheid en gelaagdheid aan cultuurhuizen en kunstorganisaties - van de pure kunstpaleizen tot de laagdrempeligste sociaal-artistieke werking. Soms lijkt het een wildgroei, maar we hebben ze allemaal van doen. Zowel om innovatie en vernieuwing te laten ontstaan, als om alle lagen van de bevolking te bereiken. Toekomstige Vlaamse beleidsmakers, ik richt mij tot u: we hopen dat naast de lokale besturen ook Vlaanderen haar engagementen voor de komende jaren zal waarmaken om het lokale cultuurbeleid te ondersteunen en impulsen te geven – met een bijzondere aandacht voor de spreiding van de kunsten. En dat ze vanuit die visie ook een écht Europees cultuur- en kunstenbeleid stimuleert.

Straks gaat mijn dochter naar school en ik weet: ook daar zal ze kunst- en cultuur kunnen beleven. Om nog eens een cijfer boven te halen uit onze sector alleen al: jaarlijks organiseren 62 cultuurcentra een 4.000-tal kunst- en cultuuractiviteiten voor scholen voor zo’n 500.000  kinderen en jongeren. Maar ik weet ook dat de budgetten daar onder druk staan. Daarom pleit ik voor durf. Durf om te blijven kiezen voor kunst en cultuur – als wezenlijk onderdeel van ons ‘zijn’ en van onze samenleving - – zoals het recente onderzoeksrapport mooi in kaart brengt* (Waarde van cultuur). Want ik besef heel goed: mijn dochter en ik, we zijn bevoorrecht. We kennen onze weg, weten waar we moeten zijn en hebben de middelen. Kunst is overal en voor iedereen. Ja - maar we zijn er nog lang niet. Ik hoop dat we als samenleving zoveel mogelijk kansen blijven creëren om kunst en cultuur te kunnen beleven en maken. Voor mensen van alle slag: van jong tot oud, van dik tot dun, van arm tot rijk, van kaki-groen tot fluo-roos. Want kiezen voor kunst is kiezen voor de toekomst.

Evi Gillard
22 april 2014

 Noot:

 * Groeiend kunstenaanbod voor de allerkleinsten: zie artikel ‘Piepjong geleerd, is oud gedaan’ Hans Lenders in: Courant “Alles kits”, VTi (april 2014) http://vti.be/sites/default/files/Courant108_webversie_2.pdf

 *Brief Bart Eeckhout (2013): http://colloquium2013.wordpress.com/brieven/bart-eeckhout/

 * publicatie “Over de kracht van cultuur- en gemeenschapscentra. Gisteren, vandaag en morgen” VVC en LOCUS, 2013  http://www.cultuurcentra.be/publicaties.html

 * Brief Staf Lauwerysen (2013): http://colloquium2013.wordpress.com/?attachment_id=220

* Onderzoeksrapport “Waarde van cultuur”, Pascal Gielen e.a.  http://www.cjsm.be/cultuur/nieuws/onderzoeksrapport-de-waarde-van-cultuur

 * Vermelde cijfers “cultuurcentra in cijfers” met dank aan het Agentschap Sociaal-cultureel Werk: http://www.sociaalcultureel.be/volwassenen/infoenrapport_rapportering.aspx